Köşektaş Köyündeki İbramlar Güzergâhı l 28 Ocak 2026
İsim Yoğunlaşması, Soy Sürekliliği ve Lakap Kültürü Üzerine Bir İnceleme
Kırsal topluluklarda belirli isimlerin belirli mekânsal hatlarda yoğunlaşması, toplumsal örgütlenmenin önemli göstergelerindendir. Köşektaş’taki “İbramlar Güzergâhı”, aynı adı taşıyan bireylerin kuşaklar boyunca aynı hatta yaşamayı sürdürmesiyle dikkat çeker; bu durum hem soy sürekliliğinin hem de isim verme geleneğinin mekânsal bir izini oluşturur.
Teorik Çerçeve l Ortak Hafıza ve İsim Yoğunlaşması
Maurice Halbwachs, hafızanın toplumsal çerçeveler içinde şekillendiğini belirtir¹. Aynı ismin belirli bir hatta yoğunlaşması, topluluğun hafızasında sabit bir referans noktası yaratır; “İbramlar Güzergâhı” bu anlamda bir hafıza odağıdır.
Hafıza Mekânları ve Sembolik Hatlar
Pierre Nora’nın “hafıza mekânları” kavramı, geçmişin belirli sembolik odaklarda yoğunlaşmasını açıklar². Köşektaş örneğinde bu odak, bir yapıdan ziyade, aynı adı taşıyan bireylerin oluşturduğu bir yerleşim hattıdır.
Soy Devam Ettirme ve İsim Verme Gelenekleri
Jack Goody’un akrabalık çalışmaları, soyun kuşaklar boyunca nasıl sürdürüldüğünü ve isimlerin bu süreçteki rolünü ortaya koyar³. Köşektaş’ta “İbrahim” adının kuşaklar boyunca tekrar edilmesi, soyun görünürlüğünü artıran bir kültürel pratik olarak öne çıkar.
Lakap Kültürü ve Kimlik Ayrıştırma
Erving Goffman’ın kimlik sunumu kavramıyla ilişkilendirilebilecek lakaplar, aynı ismi taşıyan bireylerin ayırt edilmesini sağlar⁴. Bu lakaplar, güzergâhın içsel düzenini kuran önemli kimlik belirleyicileridir.
İbramlar Güzergâhının Tarihsel ve Kültürel Arka Planı
“İbram” adı, Anadolu’da “İbrahim” isminin halk arasındaki kısaltılmış biçimidir. İbrahim’in İslam kültüründeki merkezi konumu, bu ismin kuşaklar boyunca tercih edilmesini açıklar. Köşektaş’ta bu ismin aynı güzergâh üzerinde yoğunlaşması, hem dini-kültürel bağlılıkların hem de yerel isim verme geleneklerinin bir yansımasıdır. Böylece güzergâh, zamanla bir yerleşim hattı olmanın ötesine geçerek bir ismin mekânsal hafızasına dönüşmüştür.
Aynı Adı Taşıyan Bireylerin Aynı Hat Üzerinde Kümelenmesi
Güzergâhın en belirgin özelliği, aynı adı taşıyan bireylerin oluşturduğu mekânsal yoğunluktur. Bu yoğunluk, köy halkının hafızasında “İbramlar Güzergâhı” adının yerleşmesinin temel nedenidir.
Soy Devam Ettirme Geleneği
Aynı ismin kuşaklar boyunca tekrar edilmesi, ailelerin soy sürekliliğini vurgulama biçimidir. Her yeni “İbram”, güzergâhın hafızasına eklenen yeni bir katman olarak görülür⁵; çünkü isim verme geleneği dededen toruna aktarılan bir süreklilik anlayışına dayanır.
Lakapların Güzergâh İçindeki Düzenleyici Rolü
Aynı ismin tekrarlandığı bir hatta lakaplar, kimlik ayrıştırmanın temel aracıdır:
• Sol İbram: Fiziksel özellik üzerinden tanımlanan bir kimlik.
• Aşçı İbram: Mesleğiyle özdeşleşmiş bir şahsiyet.
• Sohununoğlu İbram: Soy bağı üzerinden kurulan bir kimlik kategorisi.
• Tahavit İbram: Soy bağı üzerinden devam ettirilen bir lakap verme geleneği⁶.
Bu lakaplar, bireyleri hem ayırt eder hem de toplumsal hafızada konumlandırır.
Güzergâhın Toplumsal Hafızadaki Yeri
Güzergâh, geçmişin izlerini taşıyan bir hafıza mekânıdır. Her isim bir yaşam öyküsünü; her ev bir aile tarihini; her lakap bir toplumsal rolü temsil eder. Bu nedenle güzergâh, bireysel hatıraların ötesine geçerek ortak hafızanın taşıyıcısına dönüşür ve mekâna, kişisel deneyimlerin toplamından daha geniş bir anlam kazandırır.
İbramlar Güzergâhı’nın sosyolojik önemi, aynı ismin aynı mekânsal hatta yoğunlaşmasında yatar. Bu yoğunlaşma, topluluğun kimlik üretim biçimlerini, soy sürekliliğini ve hafıza inşasını görünür kılar. Güzergâh, bir isim tekrarının ötesinde, Köşektaş’ın sosyal yapısını anlamak için önemli bir antropolojik örnektir. İsim verme pratikleri, soy devam ettirme gelenekleri ve lakap kültürü bu hatta somutlaşmış bir kültürel bütünlük üretmektedir. Bu nedenle güzergâhın belgelenmesi, gelecek kuşaklara bilgi aktarma açısından büyük önem taşır.
Dipnotlar
1. Maurice Halbwachs, On Collective Memory (1992).
2. Pierre Nora, Between Memory and History: Representations 26 (1989): 7–24.
3. Jack Goody, Production and Reproduction (1976).
4. Erving Goffman, The Presentation of Self in Everyday Life (1959).
5. Celalettin Ölgün, Aile İçi İsim Verme Geleneği Üzerine Notlar, 2026.
6. Celalettin Ölgün, Köy Hafızasında Lakap Kültürü: “Takavüt” Örneği, 2026.
➡️ Kaynakların İlgili Bölüm/Sayfa Bilgileri
Aşağıdaki sıralama, metindeki dört temel kaynağın PDF veya basılı sürümlerdeki ilgili bölümlerini göstermektedir.
1. Maurice Halbwachs – On Collective Memory (1992)
İlgili bölüm: The Social Frameworks of Memory, Sayfa aralığı: pp. 37–40.
Bu bölüm, hafızanın toplumsal çerçeveler içinde nasıl şekillendiğini tartışıyor ve metindeki “hafızanın toplumsal çerçeveler içinde şekillendiği” ifadesiyle doğrudan ilişkilidir.
2. Pierre Nora – “Between Memory and History” (1989)
Yayın: Representations, No. 26
Sayfa aralığı: pp. 7–24.
Makalenin tamamı hafıza mekânları kavramını açıklıyor; özellikle giriş bölümü (pp. 7–12) “hafıza mekânları”nın tanımını kapsıyor.
3. Jack Goody – Production and Reproduction (1976)
İlgili bölüm: Introduction ve Chapters 1–2.
Sayfa aralığı: pp. 1–25.
Bu bölümler, soyun devamı, aile yapıları ve kuşaklar arası aktarımın toplumsal örgütlenmedeki rolünü ele alıyor.
4. Erving Goffman – The Presentation of Self in Everyday Life (1959).
İlgili bölüm: Introduction ve Chapter 1: Performances, Sayfa aralığı: pp. 1–30.
Bu kısım, kimlik sunumu, toplumsal etkileşim ve bireylerin kendilerini nasıl görünür kıldıkları üzerine temel çerçeveyi sunuyor.
5. Celalettin Ölgün (27.01.2026). Bizde çocuklara genellikle dedelerinin adı verilir. Benim torunumun adı da bu geleneğe uygun olarak Celalettin. Babam İbrahim’e ise hem dedesinin adı hem de onun lakabı aktarılmış.
6. Celalettin Ölgün (27.01.2026). İbrahim dedemiz askerlikte sakatlanmış ve bu nedenle çürüğe çıkarılarak terhis edilmiş. Köyü Kızılağıl’a döndüğünde “Takavüt oldum” demiş. O yıllarda bu kelime pek yaygın olmadığı için dikkat çekmiş olmalı. Böylece “takavüt” sözü dedeme lakap olarak yapışmış; daha sonra da babama, adıyla birlikte bu lakap olduğu gibi aktarılmış.
Bu bilgiler, yapılan atıfların doğruluğunu güçlendirmek ve çalışmanın metodolojik şeffaflığını artırmak açısından önem taşımaktadırlar!
kosektas.net, Köşektaş Köyü Bilgisunum Sayfası l 28 Ocak 2026