Boynu Kravatlı
Celalettin Ölgün
Kimi yerde “aptal” deseler de, kendileri biz aptal değil, “abdalız!” derler. Aslında kendi tanımları doğrudur. Çalgıcılık yaparak geçimlerini sağlarlar, kalender insanlardır. Çalgıdan geldikleri günü dolu dolu yaşarlar, eğlenirler, diğer günler ise yarı aç yarı tokturlar. Kendi aralarında ara sıra kavga etseler de, başkalarına zararları olmaz. Her kentte, onların toplu yaşadıkları mahalleler, semtler vardır.
1950’li yıllara değin kayıtsız, yurtsuz yaşarlarken, devlet, Hacıbektaş abdallarını asimile yoluyla eritmeyi düşünmüş olmalı ki, her köye üç aile yerleştirilmesini zorunlu kılmış. Anlatılanlara göre: Son yıllara değin zurnacı Külebi usta, düğünlerde davul oynatan Ferzi usta, Hallik usta, Köşektaş nüfusuna kayıtlılarmış. Sonradan hepsi de Hacıbektaş’a ya da Kırşehir’e yerleşmişler.
Hangi köyün nüfusuna kayıtlı olduğu bilinmeyen zurnacı Kemal usta da Köşektaşlı sayılır. Köyde olsun, dışarıda yaşasın, tüm Köşektaşlıları bilir. Köyün tamamına yakınının düğünlerinde o ve ekibi çalgıcılık yapmış, çocukların tümünü o sünnet yapmıştır. Sağlamcıdır; yeni doğan erkek çocuklar, nüfus kayıtları yaptırıldıktan sonra, onun defterine de kaydedilir. Zaman, zaman oğlan babasına: “Ne oldu, güççük ağa büyüyor mu?” diye, sünneti anımsatır.
Kız bitirme, nişan gibi merasimlerden haberi olur, oğlan tarafını her görüşünde, düğün zamanını sorar. Kısaca işinin takipçisidir. Kemal usta, doğruluğunun, cana yakınlığının yanında, aydın bir insandır. Çocuklarına sadece kendi işini yaptırmamış, hepsini okutmuştur da. Oğullarından öğretmen, banka memuru olanlar vardır.
Halk Tıbbı
HALK TIBBI - HEKİMLİĞİ
-KOCAKARI İLAÇLARI-
HAZIRLAYAN VE SUNAN
Gerçekte kimisinin hiçbir yararının olmayışının yanında birçokları uzun yıllardan beri süregelen ve olumlu sonuçlar gösteren deneyimlerin ürünüdür. Bugün pek çoğu kullanılmasa da kimi tedavisi olmayan hastalıklarda ya da acil durumlarda tek çıkar yol görülerek kullanılmaktadır.
ALLERJİ | Çördükotu ve kekik kaynatılıp içirilir |
ARI –BÖCEK SOKMASI | Çamur sürülür. |
ARPACIK (İt dirseği) | Arpacığın çıktığı yer, ısıtılan mendil kaşık sapı gibi şeyler sürülüp korkutulur. Arpacık çıkan yere ıslatılmış ekmek konu bir köpek eniğinin onu alması sağlanır. |
APSE- ŞİŞLİK | Sütle ıslatılmış ekmek sarılarak şişliğin baş vermesi sağlanır. Süt, yumurta ve un karışımı sarılır. |
BALGAM SÖKTÜRME | İğde, süt kaynatılıp içirilir. Her sabah aç karına taze tereyağı petekli bal karışımı yedirilir. |
BEL, SIRT AĞRILARI | Ağrıyan yer sıvanır (Masaj yapılır) sonra kupa çekilir. |
BASUR | Çiriş otu kökü pişirilip basur üzerine sarılır |
BASMA-BADEMCİK | Parmak bastırılarak patlatılır |
BAŞ AĞRISI ve ATEŞLENME | Islak bez ya da çiğ patates dilimleri konur. Hocaya okutulup iplik bağlatılır. |
BAŞKONAĞI (Kepek) | Beziryağı ile koruk suyu kaynatılıp saç Yıkanır. |
BEL, KABURGA KIRIKLARI | (Kırıkçılar yapar) Isıtılarak iyice yumuşatılmış kara sakız ya da yumurta akını sabunla karıştırıp bez üzerine yayıp kırık yere gelecek biçimde tüm karını saracak biçimde sarılır. |
BÜYÜMEYEN-ONMAYAN BEKLERE | Eşek sütü içirilir. |
ÇIBAN-DOLAMA | Pişmiş soğan ya da yumurta akıyla sabun tilesi (rendelenmesi) karıştırılıp sarılarak çıbanın olgunlaşıp delinmesi sağlanır. Okunmuş tereyağı sürülür. |
DİŞ AĞRISI | Yaş söğüt kabuğu ısıtılıp çıkan suyu ağrıyan yere pamukla konur. Mercimek, nohut ağızda tutulur. Ağrıyan diş üzerine karanfil tohumu ya da çetene yaprağı konur. |
EKZAMA-DERMA | Güvezi (Kopya) kalem ya da mürekkeple yazılır. Ocaklara okutulur üzerine tükürtülür. |
EZİK- BURKULMA | Çiğ et ya da yeni kesilmiş kuyruk kapağı (koyun kuyruğu derisi) sarılır. Öküzgözü otu çiçeklerinin kaynatılıp suyu ile yıkandığında şişlik iner. |
GECE GÖRMEYENLER | Gözlerine kara tavuk yağı sürülür. |
GÖZ AĞRISI | Islatılmış mayalı ekmek konur, |
GÖZ ÇAPAKLANMASI | Soğuk çay demi damlatılır. |
GÖZ DEĞMESİ- NAZAR | Kurşun döktürülür, Göğüs ya da gizli bir yere göz boncuğu, iğde çubuğu parçası, tavuk boku (Muska biçim verilmiş kesecik içinde) deniz böceği kabuğu (deve boncuğu) ve sarımsak götü birleştirilip dikilir. Mavi bocuk dizisi boğaza takılır. Muska yazdırılıp boyuna takılır. Tuz okutulur ağzına bir çimdik atılıp nazardan korunan çocuktan bir parça (bez, para vb) alınıp nazarın başkasına geçmesi sağlanır. |
GÖZ KANLANMASI | Kuru üzüm ezilip göze sarılır. uymadan önce ıslatılmış yufka ekmeği sarılır. |
HAŞLANMA ve YANIKLAR | Salça, yoğurt sürülür |
İDRAR SÖKTÜRME | Keçiboynuzu çekirdeği kavrulup, dövüldükten sonra kahve gibi içirilir. |
KABAKULAK | Şişen yere tava karası sürülür. |
KABIZLIK | Sabun kirtiği sokulur. Zeytinyağı içirilir. Buğday kepeğini yoğurtla karıştırılıp birkaç gün yedirilir. Erik kurusu ve çir yemek de it burnu yaprağı kaynatılıp içilmesi kabızlık için iyi gelir. |
KANI DURDURMA | Kesici aletlerle oluşan yaralanmalarda durmayan kan üzerine işenerek kan durdurulur. Tütün ya kül basılır. |
KARIN AĞRISI(Sancı) | Kekik kaynatılıp içirilir ya da rakı içirilir. Bal ve sirkeyle karıştırılmış bal karına sarılır karın ovalanır, göbek çekilir. Pişirilip lapa durumuna getirilmiş tarhana sarılır |
KULAK AĞRISI | Tavşan yağı konur ya da yeni kız doğurmuş anne sütü sağılır |
KURBAĞICIK | (Bebeklerde görülür) Bıngıldak temiz bir jiletle çizilip kara sakız yapıştırılır |
NEFES DARLIĞI YELPİK | Sarı çiçek(Papatya), ya da it burnu meyvesi kaynatılıp içirilir. Devetabanı çiçek ve yaprakları kaynatılıp içirilir. |
NEZLE- GRİP | Nane kaynatılıp içirilir. Isıtılmış pekmez içine acı biber katılıp yedirilir. Terletilir. |
PARMAK ARASI, TIRNAK YARALARI | Kına yakılır |
ROMATİZMA | ROMATİZME (Yel ağrısı, sızı): Bacaklara düğün otu sarılıp kandaki sarı suların akması sağlanır. Sıcak kapak taşı bastırılır, sıcak kumda yatılır. Okunmuş iplik bağlatılır. |
SARILIK | Anlından kan alınır. Camuz yoğurdu yedirilir. |
SITMA | |
SİĞİL | Çakır dikeni batırılır. Diken çürüdükçe siğil kurur. Öküz kuyruğu otu çiçeği sarılır.Bezir ya da zeytinyağında bekletilmiş sarımsak ezmesi sarılır. Taze ezilmiş ayrık otu kökü sarılır. |
ŞARBON | (Koyundan bulaşır). Yara yeri ısıtılmış ağaç kaşık sapı ile yakılır |
UYKUSUZLUK | Kaynatılmış Yarpuz yaprağı suyu, içirilir. Kurutulmuş gelincik yaprakları kaynatılıp içirilir. |
UYUZ-GİCİMİK | Kireç, göktaşı (Cenger) karışımı suda eritilip vücuda sürülür. |
VEREM | (İnce hastalık): Köpek yavrusu eti yedirilir. |
YATAK ISLATMA | Kirpi eti yedirilir. |
YILAN SOKMASI | Afsuncu ocaklara afsunlatılır |
ZAYIF (Marazlı) ve BÜYÜMEYEN BEBEKLERE | Eşek sütü içirilir |
ZEHİRLENMELER | Ayran içirilir ya da tuzlu içirilip kusturulur. Pekmez şerbeti içirilir. |
Yorumlar - Yorum Yaz
Ah Senin İçin Koygun Koygun Çaldığım Zurnalar
Celalettin Ölgün
Hikâyelerin kültürler açısından önemine ilişkin değerlendirmeler, genellikle kimlik ve hafıza aktarımı, toplumsal bağların kurulması, değerlerin iletilmesi ve deneyimlerin anlamlandırılması gibi işlevlere vurgu yapar.
kosektas.net
Eski yıllarda davullu, zurnalı, köçekli, ince sazlı düğün yapmak herkesin altından kalkacağı iş değildi. Böyle düğünleri ancak varlıklılar yaparlardı. Elinde avucunda olmayanlar ise kimisinin “cin düğünü”, kimisinin de “ennecin” dediği; yalnız “tef” çalınıp kadın ve kızların kendi aralarında oynadıkları, erkeklerin geriden seyrettikleri düğünler yapardı.
Almancıların mark göndermeye başladığı yıllara değin Köşektaşlı hep böylesi düğünler yaptı. Varlıklı kişinin oğlunun düğünü de cin düğünüyle olacak değil ya. Onların düğünü, o yılların en gösterişli düğünü oldu. Boyunlarına kora denilen ziller, koşumlarına göz değmesin diye iri iri mavi boncuklar dikili atlar koşulmuş arabalarla; Köşektaş kütüğüne kayıtlı olmasına karşın Hacıbektaş’ta ikamet eden Davulcu Ferzi, Zurnacı Kulebi ustalarla birlikte Engel köyünden seçkin çalgıcılar getirtildi. Nereden bulunmuşsa Acer Harman Yeri’ne, belki de yatak yükleri altında saklanan eski yörüklükten kalma çadırlar kuruldu. Davul, zurna, köçek eşliğinde Kelik Derviş’in peşinde kadınlar kartala gittiler; Turnam oyunu eşliğinde ev ev dolaşıp tüm köy halkını düğüne davet ettiler. Üç gün boyunca dışarıda davul zurna, odada saz, keman, Zeynelabidin cümbüşü ve dümbelek çaldı; çalgıların önünde köçek oğlan oynadı. Hatta Belbaraklı Lomen ile Yahya’nın Ali, kaşıktan yaptıkları kuklayı bile oynattılar. Anlatılanlara bakılırsa o güne dek yapılan düğünlerin en görkemlisi oldu; gelin çıktı, düğün bitti.
O yıllarda varsıl–yoksul yaşantısı arasında fazla bir fark yoktu. Varsıl da yamalı şalvar giyer; eti bayramdan bayrama ya da herkes gibi koyun, kuzu hışırlarsa ya da deneleme sonucunda ölürse yerlerdi. Kışın odasında ocak ya da sobada tezek, kerme yakardı; belki de ısısı ve kokusu fazla olan koyun kermesi yakardı, yoksullardan farklı olarak.
Düğünü izleyen günlerin birinde yeni gelin, dışarıya ahırdan çıkarılmış gübreyi yalınayak çiğneyip tezek harcı yapmaktadır. Her yanına hayvan gübresi yapışmış, eli ve ayakları pislik içinde kalmış durumdadır. Düğününde zurna çalmış Fevzi Usta, kim bilir ne amaçla oradan geçerken, özenle çaldığı zurnaya verdiği emeğe acımış olmalı ki geline bakıp dayanamamış:
“Ah! Senin için koygun koygun çaldığım zurnalar!”
• İlk kez 18 Şubat 2005 tarihinde yayınlanmış bir öyküdür.
Kerme:Tezek.
Zeynelabidin cümbüşü: Metal Tambur.
Koygun: Etkili, dokunaklı, içli.